آيه : ( أَنْ لَنْ يُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغانَهُمْ - 29 / محمّد ) ( آيا كسانى كه بيمارى حقد و كينه در دلشان هست پنداشته‌اند كه هرگز خداوند آنها را آشكار نخواهد كرد ) . ناقة ، هم به اين واژه تشبيه شده است . و گفته‌اند - ذاتُ ضِغْنٍ - كينه‌دار است . قناةٌ ضَغِنَةٌ : سر نيزه كج . إِضْغَان : چپ و راست جامه به خود پيچيدن ، يا زره و غيره از آن به خود بستن . ضلل : الضَّلَال : عدول و انحراف از راه مستقيم ، نقطهء مقابلش هداية - است . خداى تعالى گويد : ( فَمَنِ اهْتَدى فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها - 108 / يونس ) . ( پس كسى كه هدايت يافت به سود خويش هدايت مىيابد و كسى كه گمراه شد بر زيان خويش گمراه مىشود ) . واژه - ضَلَال - براى هر عدول و انحرافى از راه مستقيم خواه عمدى يا سهوى و كم يا زياد گفته مىشود . پس صراط مستقيمى كه مورد رضا و خشنودى است جدّا مشكل است . پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله فرمود : « استقيموا و لن تحصوا » « 1 » . ( در راه راست پايدارى كنيد و استقامت بورزيد و هرگز آن را حساب نكنيد و مشماريد ) . بعضى از حكماء گفته‌اند : ما از جهتى در راه صوابيم و از وجوه بسيارى گمراهيم زيرا استقامت و صواب ، در حكم شخص تيرانداز است كه به هدف مىزند هر تيرى كه به اطراف هدف زده شود همه‌اش گمراهى و جدا از هدف است . و همانطور كه گفتيم از بعضى صالحان و پاكان روايت شده است كه پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله را در خواب ديد و گفت يا

--> ( 1 ) تمام حديث چنين است : استقيموا و لن تحصوا ، و اعلموا ان خير أعمالكم الصّلاه يعنى : در نماز و هر عمل خيرى آنگونه پايدار باشيد تا اينكه نلغزيد و منحرف نشويد ( النّهايه 1 / 398 ) .